1. Tổng quan
Tái Ngoại Võ Lâm (塞外武林 - Saeoemurim) là một thuật ngữ võ hiệp, dùng để chỉ các thế lực võ lâm nằm bên ngoài khu vực Trung Nguyên. Các tên gọi khác bao gồm: Quan Ngoại (Gwanoe), Phương Ngoại (Bangoe), và Biên Hoang (Byeonhwang).
2. Chi tiết
Tái Ngoại (塞外) ám chỉ vùng biên cương bên ngoài Vạn Lý Trường Thành, tức là bên ngoài cửa ải. Dựa trên tư tưởng "Hoa Hạ là trung tâm" (Dĩ Hoa Vi Trung), giới võ lâm Tái Ngoại dùng để chỉ xã hội võ thuật tại các vùng biên giới của Trung Nguyên hoặc các quốc gia ngoại bang (nói nặng lời hơn là vùng của "man di"). Mặc dù đôi khi được viết là Thế Ngoại (世外), nhưng xét về nghĩa gốc thì đây là cách viết sai.
Trong các tiểu thuyết võ hiệp, khái niệm về võ công mạnh yếu tuy không phụ thuộc vào khoảng cách địa lý, nhưng thuật ngữ "Võ Lâm" thường có xu hướng ám chỉ xã hội giới hạn trong phạm vi Trung Nguyên (lục địa Trung Quốc). Tuy nhiên, võ thuật và người luyện võ không chỉ giới hạn ở Trung Quốc.[1] Các quốc gia bên ngoài Trung Nguyên như Hải Đông (Bán đảo Triều Tiên), Đông Doanh (Nhật Bản), Thiên Trúc (Ấn Độ), Tây Tạng, Nam Man (Bán đảo Đông Dương), Đại Mạc (Mông Cổ), và Tây Vực (Trung Đông và phương Tây) đều có nền võ học và các võ giả truyền thống riêng. Các cộng đồng võ thuật ngoại bang này được gọi chung là Tái Ngoại Võ Lâm hoặc Biên Hoang Võ Lâm.
Cụ thể, các thế lực như Bắc Hải Băng Cung hay Tây Tạng thường đại diện cho các nhóm ngoại tộc hoặc các tổ chức tôn giáo biến thể như Mật Tông (Lamaism). Tuy khác biệt hoàn toàn với các môn phái võ lâm Trung Nguyên, nhưng chúng thường được gộp chung vào một nhóm gọi là "Tái Ngoại". Bản thân tổ chức của họ thường được mô tả dưới dạng cơ quan trực thuộc nhà nước (như Cung Potala) hoặc dạng bộ lạc/quốc gia (như Bắc Hải Băng Cung).
Tại Hàn Quốc, các tiểu thuyết thường nhắc đến các môn phái thuộc tộc người Triều Tiên (như Trường Bạch Phái), và thường được miêu tả là những cao thủ ẩn thế. Tuy nhiên, các thiết lập về võ lâm Hải Đông/Triều Tiên này thực chất đã xuất hiện từ sớm trong các tiểu thuyết võ hiệp Trung Quốc (như nhân vật Phó Thải Lâm trong Song Long Đại Đường), nên bản thân bối cảnh võ lâm Hải Đông không phải hoàn toàn do người Hàn sáng tạo ra.
Trường hợp của Hải Nam Phái (đảo Hải Nam) và các môn phái vùng biển đôi khi được coi là Tái Ngoại. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên web-novel võ hiệp hiện đại, nhận thức về sự phân biệt này mờ nhạt dần, và Hải Nam Phái thường được sáp nhập vào Cửu Phái Nhất Bang (chính phái Trung Nguyên). Xét về địa lý, nếu căn cứ của Hải Nam Phái là đảo Hải Nam thì nơi này đã thuộc lãnh thổ Trung Quốc từ thời nhà Hán, nên việc xếp nó vào Trung Nguyên là hợp lý. Nếu căn cứ là đảo Đài Loan, thì Đài Loan chỉ thực sự nhập vào lịch sử Trung Quốc sau thời nhà Thanh, nên xếp vào Tái Ngoại cũng không sai.
Các thế lực Tái Ngoại/Biên Hoang thường sử dụng các loại võ công đặc thù theo vùng miền:
Phương Nam (Nam Man): Cổ thuật (dùng trùng độc), Độc công.
Phương Bắc (Bắc Hải): Băng công (hàn khí).
Đông Doanh: Kiếm thuật (Katana), Nhẫn thuật (Ninja).
Phương Tây (Tây Vực): Ma công, Huyễn thuật.
Tuy nhiên, vì khái niệm Tái Ngoại Võ Lâm sinh ra từ góc nhìn của Trung Nguyên Võ Lâm, nên vị thế của họ thường không cao bằng các danh môn chính phái (như Cửu Phái). Họ thường đóng vai trò là "cường long" ở địa phương (làm trùm một vùng). Rất ít khi nhân vật chính xuất thân từ Tái Ngoại, mà các thế lực này thường đóng vai trò trợ thủ hoặc nhân vật phản diện chính.
Phân định theo triều đại lịch sử:
Vì hầu hết tiểu thuyết võ hiệp lấy bối cảnh các triều đại Trung Quốc tiền hiện đại (Minh, Thanh, Tống, v.v.), nên khái niệm "Tái Ngoại" thay đổi tùy theo thời kỳ:
Xuân Thu Chiến Quốc: Giang Nam (nước Sở, Ngô, Việt) bị coi là man di/ngoại tộc.
Nhà Hán: Bán đảo Triều Tiên (quận Lạc Lang) có thể coi là trong lãnh thổ, nhưng khi thời Tam Quốc bắt đầu ở Triều Tiên thì lại là Tái Ngoại.
Ngũ Đại Thập Quốc - Tống (Bắc Tống, Nam Tống): Vân Nam được cai trị bởi vương quốc Đại Lý độc lập, nên Vân Nam lúc này thuộc về Tái Ngoại .
Nhà Nguyên: Mông Cổ là tầng lớp cai trị, không còn là Tái Ngoại.
Nhà Minh: Bối cảnh phổ biến nhất của tiểu thuyết võ hiệp. Vân Nam đã nhập vào bản đồ, nên bị loại khỏi Tái Ngoại. Thay vào đó, các thế lực Đông Nam Á (như Việt Nam) được xếp vào nhóm Nam Man.
Nhà Thanh: Mãn Châu, Mông Cổ, Tây Tạng, Tân Cương, Đài Loan đều nằm dưới sự kiểm soát của triều đình, về lý thuyết không còn là Tái Ngoại.
3. Các thế lực Tái Ngoại
Nam Man (Nanman) - Việt Nam, Đông Nam Á, nước Đại Lý
Môn phái tiêu biểu: Ngũ Độc Môn, Độc Cốc, Nam Man Vạn Thú Cung.
Đặc điểm: Một số ý kiến cho rằng Nam Man chỉ vùng Giang Nam, phía nam Tứ Xuyên và Vân Nam. Tuy nhiên, vào đầu thời Minh (bối cảnh chính của võ hiệp), Vân Nam và Giang Nam đã thuộc Trung Nguyên. Dựa trên các mô tả về rừng rậm nhiệt đới, cách giải thích hợp lý hơn là ám chỉ các tộc người ở Đông Nam Á (bao gồm Việt Nam).
Võ công: Sử dụng độc dược, điều khiển thú dữ (ngự thú), cổ trùng. Võ công thường mô phỏng động tác của loài thú hoặc côn trùng. Đôi khi sử dụng Hỏa công (lửa) để đối lập với Hàn công (băng) của Bắc Hải.
Đại Mạc (Daemak) - Sa mạc Gobi, Sa mạc Taklamakan
Môn phái tiêu biểu: Cuồng Phong Sa (Gwangpungsa), Đại Mạc Thái Dương Cung.
Đặc điểm: Thường bị gộp chung với Mông Cổ hoặc Tây Vực. Trong tiểu thuyết, thế lực phổ biến là Cuồng Phong Sa – thực chất là các nhóm trộm cướp du mục (mã tặc). Rất mạnh trên sa mạc nhưng ít ảnh hưởng ở nơi khác. Thường là tổ chức con hoặc tay sai cho Ma Giáo, Huyết Giáo. Mục tiêu chính là cướp các đoàn buôn trên Con Đường Tơ Lụa.
Đông Doanh / Phù Tang (Dongying) - Nhật Bản
Môn phái tiêu biểu: Ninja (Nhẫn giả), Samurai (Võ sĩ đạo).
Đặc điểm: Thường có thiết lập rằng Nhật Bản không có nội công (khí công), nên kiếm thuật Samurai thiên về ngoại công và sát thương vật lý. Tuy nhiên, Ninja thường được mô tả là sát thủ giỏi ẩn thân và dùng ám khí.
Mông Cổ (Mongolia) / Thảo Nguyên
Môn phái tiêu biểu: Bắc Nguyên, Ma Cung.
Đặc điểm: Dựa trên lịch sử Đế quốc Mông Cổ từng đánh bại Trung Nguyên lập ra nhà Nguyên. Trong các tác phẩm bối cảnh nhà Minh, tàn dư nhà Nguyên (Bắc Nguyên) thường âm mưu phản phục.
Võ công: Cưỡi ngựa, bắn cung, đấu vật. Tín ngưỡng thờ trời (Tengri). Có quan hệ mật thiết với Mật Tông Tây Tạng (Cung Potala).
Bắc Hải (North Sea) - Siberia, Viễn Đông Nga, Bắc Cực
Môn phái tiêu biểu: Bắc Hải Băng Cung.
Đặc điểm: Thực tế phía Bắc Trung Quốc không có biển (trừ khi tính Bắc Băng Dương rất xa). "Bắc Hải" trong sử sách cũ thường chỉ hồ Baikal. Đây là một khái niệm mang tính hư cấu cao trong võ hiệp.
Võ công: Nổi tiếng với Hàn băng chưởng, nội công mang tính hàn. Băng Cung thường nằm trên những cánh đồng tuyết vĩnh cửu.
Tây Tạng (Xizhang)
Môn phái tiêu biểu: Cung Potala (Bố Đạt La Cung), Thiên Long Tự, Đại Luân Tự.
Đặc điểm: Võ công của Phật giáo Tây Tạng (Mật Tông/Lạc Ma Giáo). Dù là Phật môn nhưng khác với Thiếu Lâm, các nhà sư Lạt-ma thường bị mô tả là tà ác hoặc dâm tăng (hoan hỉ thiền) trong các tiểu thuyết võ hiệp kiểu cũ. Nhân vật nổi tiếng: Kim Luân Pháp Vương.
Thiên Trúc (Tianchuk) - Ấn Độ
Môn phái tiêu biểu: Đại Lôi Âm Tự, Tiểu Lôi Âm Tự.
Đặc điểm: Nơi khởi nguồn của Phật giáo. Đạt Ma Sư Tổ cũng từ đây mà ra.
Võ công: Yoga (Du-già), thuật co rút xương, võ công sử dụng Chakra, hoặc các tà thuật liên quan đến Asura/Ma thần của đạo Hindu.
Ba Tư (Pasa) - Persia
Môn phái tiêu biểu: Minh Giáo (Manichaeism), Bái Hỏa Giáo (Zoroastrianism), Sát Mạc (Hassan-i Sabbah).
Đặc điểm: Nổi tiếng nhất qua tác phẩm Ỷ Thiên Đồ Long Ký của Kim Dung. Minh Giáo Trung Nguyên có nguồn gốc từ Ba Tư. Võ công thường quỷ dị, sử dụng Thánh Hỏa Lệnh.
Hải Nam (Hainan) - Đảo Hải Nam, Đài Loan, Biển Đông
Môn phái tiêu biểu: Hải Nam Phái, Nam Hải Kiếm Môn, Phổ Đà Môn.
Đặc điểm: Thế lực giỏi thủy chiến, kiếm thuật. Thường làm giàu nhờ buôn bán đường biển hoặc chống hải tặc. Như đã nói, Hải Nam Phái thường được coi là một phần của Trung Nguyên (thuộc Cửu Phái) hơn là Tái Ngoại.
Hải Đông (Haedong) - Bán đảo Triều Tiên
Môn phái tiêu biểu: Trường Bạch Phái (Jangbaekpa), Trường Bạch Sơn Trang.
Đặc điểm: Gồm Cao Ly và Triều Tiên. Trong tiểu thuyết Trung Quốc, họ thường chỉ là vai phụ. Nhưng trong tiểu thuyết Hàn Quốc, thế lực Hải Đông luôn được mô tả là thâm sâu khó lường, võ công dựa trên Tiên Đạo (Seondo), giỏi dùng bùa chú, bắn cung và các võ công liên quan đến Hổ.
Tây Vực (West Region) - Phía Tây tỉnh Cam Túc
Môn phái tiêu biểu: Côn Luân Phái (thường được tính vào Trung Nguyên), Ma Kiếm Môn, các Pháp Sư, Tòa Thánh (Vatican).
Đặc điểm: Vùng đất xa xôi, tiếp giáp với phương Tây. Trong các thể loại "Kiếm hiệp ảo tưởng" (Fusion Fantasy), nơi này có thể xuất hiện Ma pháp sư, Kiếm sĩ phương Tây, thậm chí là Ma cà rồng (Vampire) hoặc Hiệp sĩ (Knights).
1 Bình luận